Türk Uluslar arası Gemi Sicil Kanunu

4490 sayılı Türk Uluslar arası Gemi Sicil Kanunu (TUGS), 16.12.1999 tarihinde yasalaşmış ve 21.12.1999 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmıştır, bu yasaya ilişkin yönetmelik ise 23.06.2000 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

 

Bu kanun’un amacı, oluşturulan Türk Uluslar arası Gemi Sicili’ne tescil edilen gemiler ile turizm şirketi envanterlerinde kayıtlı ticari yatların temin ve işletilmesinde kolaylık sağlamak suretiyle Türk denizciliğinin geliştirilmesini hızlandırmak ve ekonomiye katkısını arttırmaktır.

 

Yasaya göre; 21.12.1999 tarihinde Milli Gemi Sicili'ne kayıtlı bulunan bütün gemiler ve yatlar, tonaj sınırı aranmaksızın yurtiçinde inşa edilen gemiler ve yatlar ile yurtdışından ithal edilecek 3000 DWT'un üzerindeki gemiler (Değişik bend: 02/12/2004-5266 S.K./1.mad) Türk Uluslararası Gemi Sicili'ne (TUGS) tescil ettirilebilecektir. Sahip oldukları gemi ve yatları tescil ettirebilmek için Türk ve yabancı uyruklu gerçek kişilerde Türkiye'de mukim olmaları, şirketlerde ise Türkiye'de Türk mevzuatına göre kurulmuş olma şartı aranacaktır. Ayrıca aşağıda belirtilen harçlar tahsil olunur.

 

  1. Türk Uluslar arası Gemi Sicili’ne kaydedilecek her bir gemi için 10.000 ABD Doları karşılığında Türk parasına ilave olarak,her bir net ton için 1 ABD Doları karşılığı Türk Lirası kayıt harcı alınır.
  2. Gemilerden Türk Uluslar arası Gemi Sicili’ne kayıtlı olduğu her takvim yılı için bir net ton başına 1 ABD Doları karşılığı Türk Lirası yıllık tonaj harcı alınır.
  3. Türk Uluslar arası Gemi Sicili’ne kayıtlı gemi ve yat doğrudan veya çift (dual) klas olarak Türk Loydu’na kayıtlı ise kayıt ve yıllık tonaj harçlarında %50 indirim yapılır.

 

Bu Kanunun 7 nci maddesinin ikinci fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla, Türk Uluslararası Gemi Siciline tescil edilen gemilerde ve yatlarda donatanın yabancı veya Türk olmasına bakılmaksızın kaptanın Türk vatandaşı olması esastır. Donatanın Türk vatandaşı olması halinde ise ayrıca diğer gemi ve yat personel sayısının en az %51'i için Türk vatandaşı olma şartı aranır.

 

Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olan gemilerde ve yatlarda istihdam edilecek gemi adamları Türk sosyal güvenlik ve bireysel ve toplu iş hukuku mevzuatına tabi olurlar. Ancak, yabancı uyruklu gemi adamları için, uluslararası veya ikili sosyal güvenlik sözleşmelerinde yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla, talepleri halinde kendi ülkelerinde zorunlu veya herhangi bir ülkede özel sigortalı olduklarını kanıtlamaları şartı ile malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi tutulmazlar.

 

  1. Yabancıların ülkeye kabulü ve ülkeden çıkarılmalarına ilişkin yürürlükteki mevzuat hükümleri saklıdır.

 

Kanunun en göze çarpan özelliği sağlanan vergisel teşvikler olup bunlar Kanunun 12.maddesinde Mali Hükümler altında sıralanmış ve istisnaların uygulanması ile ilgili açıklamalar 03.11.2000 tarihli 69 seri no’lu Kurumlar Vergisi Tebliği’nde yer bulmuştur. Buna göre,

 

  • Türk Uluslar arası Gemi Sicili’ne kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar, gelir ve kurumlar vergileriyle fonlardan istisnadır.
  • Türk Uluslar arası Gemi Sicili’ne kaydedilecek gemilere ve yatlara ilişkin alım, satım, ipotek, tescil, kredi ve navlun mukaveleleri; damga vergisine, harçlara, banka ve sigorta muameleleri vergisine ve fonlara tabi tutulmazlar.
  • Türk Uluslar arası Gemi Sicilinde kayıtlı gemilerde çalışan personele ödenen ücretler için gelir vergisi ve fonlardan istisnası getirilmiştir. Çalışan personele ödenen ihbar tazminatı dolayısıyla hesaplanan gelir vergisi de istisna kabul edilir. Ancak gemilerde çalışmayan diğer personel için bu istisnalar geçerli olmayacaktır.

 

TUGS'ne kayıtlı gemilerin işletilmesinden ve devrinden elde edilenlerle diğer faaliyetlerinden doğan kazançların ayrımı ile bunlara bağlı oluşan hizmet maliyetinin durumu çok önemli bir konudur. Burada dikkat edilmesi gereken husus TUGS Gelir ve Giderleri ile Diğer Gelir ve giderler ayrımına yer vererek istisnayı tespit edebilmektir.

 

  • TUGS’ne kayıtlı gemilerin faaliyetlerinden doğan gelir ve bu faaliyetlerini gerçekleştirirken doğan hizmet maliyetlerinin arasındaki olumlu fark TUGS istisna kazancını oluşturmaktadır. Kurumlar Vergisi Kanunu 8. maddesi ”Kurumların, kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına ilişkin ödemelerin kurum kazancından gider olarak indirilmesi kabul edilmez” demektedir ve bu maddeye göre mademki faaliyet gelirleri istisna kapsamında değerlendiriliyor, bu faaliyetler sırasında oluşan maliyetler de Kurumlar Vergi matrahı tespitinde gider olarak indirilemez.
  • Genel Giderler, tanımı gereği Hizmet maliyetlerinden ayrı değerlendirilmeli ve Kurumlar vergisinden istisna değil, diğer gider olarak değerlendirilerek indirilmelidir.
  • Peşin tahsilatlardan dolayı bankada duran nakdin repo, faiz, kur farkı gibi gelirleri istisna kazancın dışında kabul edilmekte olup diğer gelir kapsamındadır, bu konu çok tartışılan bir konu olup işletmeyi zora sokmaktadır zira işletmeci faaliyetlerini sürdürmek için elinde özellikle döviz bazında nakit bulundurma ihtiyacındadır.
  • Alacak tahsil edilinceye dek geçen sürede hesaplanan kur farkı, faiz gibi gelirler hizmet faaliyetlerinin parçası görülüp TUGS kapsamında değerlendirilmektedir.
  • İşletmenin hizmet maliyeti sebebiyle oluşan dövizli borçlardan kaynaklanan kur farkları işletmenin TUGS giderleri içerisinde sayılmaktadır
  • Faaliyeti sürdürmek için alınan kredilerin faizleri aktifleştirme döneminde veya sonrasında maliyete katılıp TUGS gideri olarak değerlendirilmektedir.

 

Ayrıca tespit edilen gelir ve giderlerin muhasebe kayıtlarına aktarılması için uygun bir Muhasebe düzeninin kurulması gerekmektedir. Bunun için gemi işletmeciliği yapan firmanın faaliyetine göre gelir ve giderlerini gözden geçirip buna göre bir hesap planı oluşturması önem teşkil etmektedir. Bu yüzden gelir ve giderler için hem TUGS kapsamındakiler hem diğerleri diye ayırım yaparak hesap planı oluşturulması yerinde olacaktır. Ancak Gelir tablosunda bu ayrımı takip edebilme imkanı yoktur, Gelir Tablosunu ilgilendiren hesapların detaylı dökülerek TUGS kapsamındaki ve Diğer olarak Gelir ve Giderlerin rakamları ayrı ayrı değerlendirilmeli ve beyanname kalemleri belirlenmelidir.

 

KAYNAKLAR :

  1. Tugs Kapsamındaki İşletmelerde Vergi İstisnaları ve Muhasebe Düzeni, Doç.Dr.Gürbüz GÖKÇEN
  2. Vergi Usul Kanunu
  3. Kurumlar Vergisi Kanunu
  4. 4490 Sayılı Türk Uluslar arası Gemi Sicili Kanunu ile 491 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun.
  5. 69 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği
  6. Türk Uluslar arası Gemi Sicili Yönetmeliği,23.06.2000 tarih ve 24088 sayılı T.C.Resmi Gazete.