Kıdem Tazminatı Nedir ?

 

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesinde belirtilen asgari çalışma süresini (bir yılı) dolduran işçinin iş akdinin yine yasada sayılan nedenlerden biriyle son bulması halinde, işçiye (veya mirasçılarına) kıdemi ve ücretine bakılarak işverence yapılması gereken ödemedir. İş akdinin sona erdiği her durumda değil, yasada öngörülen hallerin varlığı halinde belirli bir kıdeme sahip olan işçilere kıdemleri( çalışma süreleri) oranında ödenir.

 

KIDEM TAZMİNATINA HAK KAZANABİLMENİN KOŞULLARI NELERDİR ?

 

İşçi;

 

  • Bir işyerinde bir yıldan fazla çalışmış ise,

 

  • Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işten ayrılıyor ise,

 

  • Kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile işten ayrılması durumunda,

 

  • İşçinin ölümü sebebiyle işin son bulması nedeni ile,( mirasçılarına kıdem ödenir )

 

  • Yaşlılık, Emeklilik veya Malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla  iş akdi feshediliyor ise,

 

  • Emeklilik için aranan şartlardan yaş dışındakileri yerine getirmiş, 3600 prim ödeme günü ve 15 yıl sigortalılık süresini dolduranlar son çalıştıkları işyerinde bir yıl çalışmak koşulu ile işyerinden ayrıldıklarında sigortadan kıdem tazminatı yazısı aldıkları takdirde işyerinden kıdem tazminatı alabilirler.

 

  • Geçerli bir neden olmaksızın işveren tarafından çalışma koşullarında iş sözleşmesine aykırı olarak değişiklik yapılırsa, söz konusu değişikliğin işçi tarafından kabul edilmemesi nedeniyle işçinin iş sözleşmesinin fesh edilmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

 

  • İşçinin haklı nedenlerle işten ayrılması durumunda da işçiye kıdem tazminatı ödenir. Bu nedenler 4857 sayılı kanunun 24.maddesinde yer alan;

 

  1. Sağlık sebepleri,
  2. Ahlak ve İyi niyet kurallarına uymayan haller zorlayıcı sebeplerdir.

 

  • İşçi 4857 sayılı kanunun 25/ıı. Maddesinde yer alan Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan halleri nedeniyle işveren tarafından işten çıkartılmışsa kıdem tazminatı alamaz.

 

  • İşçi istifa ederse kıdem tazminatı ödenmez

 

  • Belirli süreli iş sözleşmelerinde sürenin sona ermesi durumunda kıdem tazminatı ödenmez

 

  • Doğum yapan kadınların bu sebeple işlerinden ayrılmaları durumunda kıdem tazminatı almaları mümkün değildir

 

  • iş kanununa tabi olmayanlar kıdem tazminatı alamazlar, Örneğin çıraklar 3308 sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitimi Kanununa tabidir,bir işyerinde bir yıldan fazla çalışsalar dahi kıdem tazminatı alamazlar.

 

  • İşyerinin tamamı veya bir bölümü hukuki bir işleme dayanılarak bir başka işverene devredildiğinde, mevcut iş sözleşmeleri tüm hak ve borçları ile birlikte devralana geçer. Dolayısıyla devri gerekçe göstererek hizmet akti feshedemez ve kıdem tazminatı talep edilemez.

 

KIDEM TAZMİNATI NASIL HESAPLANIR ?

 

Kıdem tazminatı işçinin çalıştığı her yıl için bir maaştır.Yani aldığı son brüt ücretin 30 günlük tutarıdır.

Buna varsa “Çıplak ücret- Yemek yardımı- Kasa tazminatı- Gıda yardımı- Yakacak yardımı- Eğitim yardımı- Konut yardımı- Giyecek yardımı- Erzak yardımı- Sosyal yardım niteliğindeki ayakkabı ya da bedeli- Unvan tazminatı- Aile yardımı- Çocuk yardımı- Temettü- Havlu ve sabun yardımı ( işyerinde kullanılacaksa tazminat hesabında dikkate alınmaz)- Taşıt yardımı- Yıpranma tazminatı- Kalifiye-Nitelik zammı- Sağlık yardımı- Mali sorumluluk tazminatı- Devamlı ödenen primler” eklenir.

 

 

Yıllık izin ücreti- Evlenme yardımı- Hafta tatil ücreti- Bayram harçlığı- Hastalık yardımı- Genel tatil ücreti- Doğum yardımı- Ölüm yardımı- İzin harçlığı- Jestiyon ödemeleri- Teşvik ikramiyesi ve primleri, jübile ikramiyesi- Seyahat primleri- Devamlılık göstermeyen primler- Fazla çalışma ücreti- İş arama yardımı- Harcırah- Bir defalık verilen ikramiyeler- İş elbisesi ve koruyucu malzeme bedelleri kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz.

 

Kıdem tazminatı hesaplanırken, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemeyeceği belirtildiğinden, dönem kıdem tazminatı tavanı miktarı dikkate alınır. Kıdem tazminatı tavanı 01.07.2011- 31.12.2011 tarihleri arası 2.731,85 TL olarak uygulanmaktadır.

 

Brüt kıdem tazminatı üzerinden binde 6,6 oranında damga vergisi kesilir.

 

Kıdem tazminatının ödenmemesi veya geç ödenmesi halinde 1475 sayılı İş Kanununun 14’ncü maddesi gereğince, gecikme faizi, ödeme yapılmayan süre esas alınarak mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı dikkate alınarak hesaplanır. Bu yüzden kıdem tazminatı tam ve peşin olarak ödenmelidir. Kıdem tazminatı 8.000 TL tutarını aşıyorsa  banka yoluyla ödenmelidir.

 

Kıdem tazminatı 818 sayılı Borçlar Kanununun 125’nci maddesi uyarınca 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

 

İşçi kıdem tazminatını alamamış ise, kıdem tazminatı alacağı için işyerinin bağlı olduğu yerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdürlüğü’ne başvurabilir veya anılan hakları için işyerinin bulunduğu yerdeki iş mahkemesine dava açabilir.

 

 

KAYNAK:4857 SAYILI İŞ KANUNU